३८८ किलोमीटरचा सहापदरी महामार्ग; २५ हजार कोटींचा खर्च अपेक्षित, भूसंपादनासाठी ४२०५ हेक्टर जमीन लागणार…
मुंबई : मुंबई ते कोकण प्रवास अधिक वेगवान, आरामदायी आणि सुलभ करण्याच्या दृष्टीने महत्त्वाकांक्षी असलेल्या कोकण द्रुतगती महामार्गाच्या प्रकल्पाला आता गती देण्याचे प्रयत्न सुरू झाले आहेत. महाराष्ट्र राज्य रस्ते विकास महामंडळाने (एमएसआरडीसी) या महामार्गाचा सविस्तर प्रकल्प आराखडा (डीपीआर) येत्या तीन महिन्यांत पूर्ण करून राज्य सरकारकडे मान्यतेसाठी पाठवण्याचे नियोजन केले आहे. सुमारे ३८८ किलोमीटर लांबीच्या या सहापदरी महामार्गासाठी अंदाजे २५ हजार कोटी रुपये खर्च अपेक्षित असून, हा प्रकल्प पूर्ण झाल्यानंतर मुंबई ते कोकण प्रवासाचा कालावधी अवघ्या तीन तासांपर्यंत कमी करण्याचे उद्दिष्ट आहे.
कोकणच्या विकासाच्या दृष्टीने महत्त्वाचा मानला जाणारा हा महामार्ग गेल्या अनेक वर्षांपासून चर्चेत आहे. मात्र, विविध कारणांमुळे प्रकल्पाची प्रत्यक्ष अंमलबजावणी सुरू झालेली नाही. आता सविस्तर प्रकल्प आराखड्याच्या कामाला वेग देण्यात आल्याने या प्रकल्पाच्या पुढील प्रक्रियेकडे मुंबई, ठाणे, रायगड, रत्नागिरी आणि सिंधुदुर्ग जिल्ह्यांतील नागरिकांचे लक्ष लागले आहे.
तीन महिन्यांत आराखडा; त्यानंतर सरकारची मंजुरी…
कोकण द्रुतगती महामार्गाची घोषणा २०२० मध्ये करण्यात आली होती. समृद्धी महामार्गाच्या धर्तीवर आधुनिक सुविधांनी युक्त असा हा महामार्ग उभारण्याची संकल्पना मांडण्यात आली. त्यानंतर महामार्गाचे संरेखन अंतिम करण्याची प्रक्रिया पुढे गेली; मात्र प्रत्यक्ष बांधकामाच्या दृष्टीने आवश्यक असलेली पुढील कामे अद्याप पूर्ण झालेली नाहीत.
आता एमएसआरडीसीने प्रकल्पाला प्राधान्य देत सविस्तर आराखडा तयार करण्याचे काम वेगाने सुरू केले आहे. येत्या तीन महिन्यांत हा आराखडा पूर्ण करून राज्य सरकारकडे मान्यतेसाठी पाठवण्याचे नियोजन असल्याची माहिती एमएसआरडीसीचे व्यवस्थापकीय संचालक अनिलकुमार गायकवाड यांनी दिली आहे.
आराखड्यात महामार्गाचे नेमके स्वरूप, अभियांत्रिकी कामे, भूसंपादन, खर्चाचे नियोजन आणि विविध पायाभूत सुविधांचा तपशील स्पष्ट होणार आहे. राज्य सरकारची मंजुरी मिळाल्यानंतर भूसंपादन आणि निविदा प्रक्रिया यांसारख्या महत्त्वाच्या टप्प्यांना गती मिळण्याची अपेक्षा आहे.
*३८८ किलोमीटरचा सहापदरी महामार्ग…*
अंतिम संरेखनानुसार कोकण द्रुतगती महामार्गाची लांबी सुमारे ३८८ किलोमीटर असणार आहे. हा सहापदरी महामार्ग आधुनिक दळणवळण सुविधांच्या धर्तीवर विकसित करण्याचे नियोजन आहे. प्रकल्पासाठी अंदाजे २५ हजार कोटी रुपयांचा खर्च अपेक्षित आहे.
या महामार्गाचा प्रमुख उद्देश मुंबई आणि कोकण यांच्यातील प्रवासाचा वेळ कमी करणे, रस्ते वाहतुकीची कार्यक्षमता वाढवणे आणि प्रवाशांना अधिक वेगवान पर्याय उपलब्ध करून देणे हा आहे. सध्या मुंबईहून कोकणात जाण्यासाठी विशेषतः सणासुदीच्या काळात मोठ्या प्रमाणावर वाहतूक कोंडीचा सामना करावा लागतो. अनेक ठिकाणी रस्त्यांची कामे, अरुंद मार्ग आणि वाढलेली वाहनसंख्या यामुळे प्रवासाचा कालावधी वाढतो.
नवीन द्रुतगती महामार्गामुळे हा प्रवास अधिक सुलभ होण्याची अपेक्षा आहे. मात्र, तीन तासांचा प्रवासकाल हा प्रकल्पाचे उद्दिष्ट असून, प्रत्यक्ष प्रवासाचा वेळ अंतिम मार्ग, प्रवेश-निर्गमन बिंदू आणि वाहतुकीच्या परिस्थितीवर अवलंबून असेल.
*४२०५ हेक्टर जमिनीचे भूसंपादन…*
या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पासाठी सुमारे ४२०५.२१ हेक्टर जमीन संपादित करावी लागणार आहे. त्यामुळे भूसंपादन हा प्रकल्पातील अत्यंत महत्त्वाचा आणि आव्हानात्मक टप्पा ठरणार आहे.
भूसंपादनाची प्रक्रिया पूर्ण करताना संबंधित जमीनमालकांना योग्य मोबदला, आवश्यक प्रशासकीय मंजुरी आणि कायदेशीर प्रक्रिया यांची पूर्तता करावी लागेल. आराखड्याला मंजुरी मिळाल्यानंतर या प्रक्रियेला किती वेळ लागतो, यावर महामार्गाच्या प्रत्यक्ष कामाची सुरुवात आणि पुढील वेळापत्रक मोठ्या प्रमाणात अवलंबून राहणार आहे.
मोठ्या पायाभूत सुविधा प्रकल्पांमध्ये जमीन उपलब्धता, पर्यावरणविषयक मंजुरी आणि निविदा प्रक्रिया हे महत्त्वाचे घटक असतात. त्यामुळे केवळ आराखडा पूर्ण होणे पुरेसे नसून, पुढील सर्व टप्पे वेळेत पूर्ण करणेही तितकेच आवश्यक आहे.
*शक्तिपीठ आणि विरार-अलिबाग मार्गिकेशी जोडणी…*
कोकण द्रुतगती महामार्गाला नागपूर–गोवा शक्तिपीठ महामार्ग तसेच विरार–अलिबाग बहुउद्देशीय मार्गिकेशी जोडण्याचे नियोजन आहे. या जोडण्यांमुळे विविध महामार्गांमधील संपर्क अधिक प्रभावी होण्याची शक्यता आहे.
मात्र, या दोन्ही मार्गिकांना कोकण द्रुतगती महामार्गाची जोडणी नेमकी कुठे आणि कोणत्या पद्धतीने दिली जाणार, हे सविस्तर प्रकल्प आराखडा अंतिम झाल्यानंतर स्पष्ट होणार आहे.
या जोडण्यांमुळे मुंबई महानगर प्रदेश, कोकण आणि राज्यातील अन्य भागांमधील रस्ते संपर्क सुधारण्यास मदत होऊ शकते. मालवाहतूक, पर्यटन आणि औद्योगिक वाहतुकीच्या दृष्टीनेही या प्रकल्पाचे महत्त्व वाढू शकते.
*रखडलेल्या मुंबई–गोवा महामार्गाला पर्याय?…*
मुंबई–गोवा महामार्गाच्या चौपदरीकरणाचे काम अनेक वर्षांपासून सुरू आहे. विविध टप्प्यांवरील कामे आणि विलंबामुळे या मार्गावरील प्रवास अनेकदा त्रासदायक ठरतो. विशेषतः गणेशोत्सव, दिवाळी आणि उन्हाळी सुट्ट्यांच्या काळात मुंबईहून कोकणात जाणाऱ्या प्रवाशांची संख्या मोठ्या प्रमाणावर वाढते.
अशा परिस्थितीत कोकण द्रुतगती महामार्ग हा प्रवाशांसाठी महत्त्वाचा पर्यायी मार्ग ठरू शकतो. आधुनिक द्रुतगती महामार्गाच्या धर्तीवर त्याची उभारणी झाल्यास लांब पल्ल्याच्या प्रवासाचा वेळ कमी करण्यास मदत होईल.
तथापि, नवीन महामार्ग उभारल्याने सध्याच्या मुंबई–गोवा महामार्गाची गरज संपणार नाही. दोन्ही मार्गांची भूमिका, जोडरस्ते आणि वाहतूक व्यवस्थापन यांचा समन्वय साधणे आवश्यक राहील.
*पर्यटन आणि आर्थिक विकासाला चालना मिळण्याची अपेक्षा…*
कोकण हा निसर्गसौंदर्य, समुद्रकिनारे, ऐतिहासिक किल्ले, धार्मिक स्थळे आणि स्थानिक खाद्यसंस्कृतीसाठी प्रसिद्ध आहे. मात्र, काही भागांमध्ये प्रवासासाठी लागणारा वेळ आणि रस्त्यांवरील अडचणी यांचा पर्यटनावर परिणाम होतो.
कोकण द्रुतगती महामार्ग प्रत्यक्षात आल्यास मुंबई आणि अन्य शहरांमधून कोकणात येणाऱ्या पर्यटकांना अधिक वेगवान प्रवासाचा पर्याय उपलब्ध होऊ शकतो. त्यामुळे हॉटेल व्यवसाय, स्थानिक वाहतूक, पर्यटन सेवा, कृषी उत्पादनांची बाजारपेठ आणि लघुउद्योगांना चालना मिळण्याची शक्यता आहे.
तसेच महामार्गालगतच्या भागांमध्ये आर्थिक व्यवहार वाढण्याची संधी निर्माण होऊ शकते. मात्र, या विकासाचा लाभ स्थानिक नागरिकांपर्यंत पोहोचण्यासाठी नियोजनबद्ध सेवा, जोडरस्ते आणि पायाभूत सुविधांची उभारणी महत्त्वाची ठरणार आहे.
*आता प्रत्यक्ष कामाच्या सुरुवातीची प्रतीक्षा…*
कोकण द्रुतगती महामार्गाचा आराखडा तीन महिन्यांत पूर्ण करण्याचे नियोजन हा प्रकल्पाच्या दृष्टीने महत्त्वाचा टप्पा मानला जात आहे. त्यानंतर राज्य सरकारची मंजुरी, भूसंपादन, आवश्यक परवानग्या आणि निविदा प्रक्रिया पूर्ण करावी लागणार आहे.
या सर्व प्रक्रिया वेळेत पार पडल्यास महामार्गाच्या प्रत्यक्ष कामाचा मार्ग मोकळा होऊ शकतो. मात्र, बांधकाम सुरू होण्याची निश्चित तारीख आणि प्रकल्प पूर्ण करण्याचे अंतिम वेळापत्रक अद्याप स्पष्ट झालेले नाही.
*मुंबई ते कोकण प्रवास अवघ्या तीन तासांत करण्याचे स्वप्न प्रत्यक्षात आणण्यासाठी आता आराखड्यापासून अंमलबजावणीपर्यंतची प्रक्रिया किती वेगाने पुढे सरकते, हे महत्त्वाचे ठरणार आहे. कोकणवासीयांसाठी हा महामार्ग केवळ प्रवासाचा नवा मार्ग नसून, विकासाच्या नव्या संधींची आशा निर्माण करणारा प्रकल्प ठरू शकतो.*
🟧🟨🟩🟦🟪🟫⬛️⬜️🟥🟧🟨🟩🟦🟪🟫⬛️🟥
*🎤 जनशक्तीचा दबाव न्यूज..*
*➤ (RNI NO. MAHMAR/2014/59698)*
*➤ भारत सरकारमान्य रजिस्टर न्यूजपेपर*
