३७ वर्षांच्या यशस्वी वाटचालीनंतर आंतरराष्ट्रीय स्तरावर विस्तार; १९९.६३ कोटींचा निव्वळ नफा, २३ हजार ५५२ कोटींची कामे विविध टप्प्यांवर..
कोकण रेल्वे | विशेष वृत्त-
*मुंबई प्रतिनिधी-* कोकणच्या दुर्गम डोंगररांगांमधून, बोगद्यांतून आणि असंख्य पुलांवरून धावणाऱ्या कोकण रेल्वेने आता जागतिक पातळीवर आपली छाप उमटवण्याच्या दिशेने वाटचाल सुरू केली आहे. देशातील कठीण भौगोलिक परिस्थितीत रेल्वे प्रकल्प उभारण्याचा अनुभव, अभियांत्रिकी कौशल्य आणि तांत्रिक क्षमता यांच्या बळावर कोकण रेल्वे कॉर्पोरेशन लिमिटेडने आंतरराष्ट्रीय पायाभूत सुविधा क्षेत्रात विस्तार करण्यास सुरुवात केली आहे. काँगो प्रजासत्ताकातील मेट्रो प्रकल्प आणि श्रीलंकेतील रेल्वे पुलांच्या पुनर्वसन व बांधकामासाठी सुरू असलेली प्रक्रिया यामुळे कोकण रेल्वेच्या कामगिरीकडे आता जागतिक स्तरावर लक्ष वेधले जात आहे.
महामंडळाच्या ३७ वर्षांच्या प्रवासात आर्थिक कामगिरी, पायाभूत सुविधांची उभारणी, प्रवासी सेवा, मालवाहतूक आणि तांत्रिक आधुनिकीकरण या क्षेत्रांत महत्त्वपूर्ण प्रगती झाली आहे. उपलब्ध माहितीनुसार, महामंडळाने १९९.६३ कोटी रुपयांचा निव्वळ नफा नोंदवला असून, गेल्या अडीच वर्षांत २० हजार ५९ कोटी रुपयांचे नवीन प्रकल्प मिळवले आहेत. सध्या एकूण २३ हजार ५५२ कोटी रुपयांची कामे विविध टप्प्यांवर असल्याचे सांगण्यात आले आहे.
*काँगोमध्ये मेट्रो उभारणीची तयारी..*
कोकण रेल्वेच्या आंतरराष्ट्रीय विस्तारातील महत्त्वाचा टप्पा म्हणजे काँगो प्रजासत्ताकातील मेट्रो बांधकामाचा प्रस्तावित प्रकल्प. या प्रकल्पाचे काम लवकरच सुरू करण्याचे नियोजन असल्याची माहिती समोर आली आहे. या माध्यमातून कोकण रेल्वेला देशाबाहेरील शहरी वाहतूक व्यवस्थेच्या विकासात योगदान देण्याची संधी मिळू शकते.
मेट्रो प्रकल्प हे आधुनिक शहरी वाहतुकीच्या दृष्टीने महत्त्वाचे मानले जातात. वाढती लोकसंख्या, वाहतूक कोंडी आणि प्रवासाचा वेळ कमी करण्यासाठी मेट्रोसारख्या सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्थेची भूमिका महत्त्वाची असते. अशा प्रकल्पात सहभाग मिळाल्यास कोकण रेल्वेच्या अभियांत्रिकी अनुभवाला आंतरराष्ट्रीय स्तरावर नवे व्यासपीठ मिळू शकते.
मात्र, या प्रकल्पाच्या प्रत्यक्ष अंमलबजावणीची स्थिती, काम सुरू होण्याची निश्चित तारीख आणि कराराच्या तपशिलांबाबत अधिकृत माहिती स्पष्ट होणे आवश्यक आहे.
*श्रीलंकेत रेल्वे पुलांच्या कामांसाठी सहभाग…*
काँगोबरोबरच श्रीलंकेतील रेल्वे पायाभूत सुविधांच्या विकासासाठीही कोकण रेल्वे प्रयत्नशील आहे. श्रीलंकेतील रेल्वे पुलांचे पुनर्वसन आणि नवीन पुलांच्या बांधकामाशी संबंधित प्रकल्पांच्या निविदा प्रक्रियेत महामंडळ सहभागी झाले आहे.
रेल्वे पुलांची उभारणी आणि त्यांचे पुनर्वसन ही तांत्रिकदृष्ट्या आव्हानात्मक कामे आहेत. पुलांची सुरक्षितता, दीर्घकालीन टिकाऊपणा, रेल्वे वाहतुकीची सातत्यपूर्ण सेवा आणि आधुनिक अभियांत्रिकी तंत्रज्ञान यांचा अशा कामांमध्ये महत्त्वाचा वाटा असतो. कोकण रेल्वेने भारतातील आव्हानात्मक भौगोलिक परिस्थितीत विकसित केलेले कौशल्य या क्षेत्रात उपयुक्त ठरू शकते.
श्रीलंकेतील प्रकल्पांसाठी निविदा प्रक्रियेत सहभाग घेतल्याने आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत आपली क्षमता सिद्ध करण्याची संधी महामंडळाला उपलब्ध झाली आहे. तथापि, निविदेत सहभाग आणि प्रत्यक्ष कामाचा करार मिळणे या दोन वेगळ्या प्रक्रिया आहेत.
*लोणे येथील कारखान्याच्या संचालनाची जबाबदारी…*
देशांतर्गत पातळीवरही कोकण रेल्वेच्या कामकाजाचा विस्तार होत आहे. लोणे येथील रोलिंग स्टॉक कॉम्पोनंट फॅक्टरीच्या (आरएससीएफ) संचालन आणि देखभालीसाठी महामंडळाला २४९ कोटी रुपयांचा पाच वर्षांचा करार मिळाल्याची माहिती देण्यात आली आहे.
या कारखान्यात एलएचबी रेल्वे डब्यांच्या बोगींचे उत्पादन आणि मोठ्या प्रमाणावरील दुरुस्तीची कामे २४ सप्टेंबर २०२६ पासून सुरू झाल्याचे सांगण्यात आले आहे. रेल्वे डब्यांच्या सुरक्षिततेसाठी आणि कार्यक्षमतेसाठी बोगींची निर्मिती, देखभाल व दुरुस्ती अत्यंत महत्त्वाची असते.
या कामामुळे रेल्वेच्या तांत्रिक सेवांमध्ये महामंडळाचा सहभाग वाढण्यास मदत होऊ शकते. तसेच संचालन आणि देखभाल क्षेत्रातील अनुभवाचा उपयोग भविष्यातील प्रकल्पांसाठी होण्याची शक्यता आहे.
*२३ हजार ५५२ कोटींची कामे विविध टप्प्यांवर…*
कोकण रेल्वेच्या आर्थिक आणि प्रकल्पविषयक कामगिरीकडे पाहता, महामंडळाच्या विस्ताराला गती मिळत असल्याचे चित्र दिसते. गेल्या अडीच वर्षांत २० हजार ५९ कोटी रुपयांचे नवीन प्रकल्प मिळाल्याची माहिती असून, सध्या २३ हजार ५५२ कोटी रुपयांची कामे विविध टप्प्यांवर आहेत.
मोठ्या प्रकल्पांचे नियोजन, त्यांची अंमलबजावणी, तांत्रिक गुणवत्ता आणि निर्धारित वेळेत काम पूर्ण करणे या बाबी कोणत्याही पायाभूत सुविधा संस्थेच्या विश्वासार्हतेसाठी महत्त्वाच्या असतात. कोकण रेल्वेच्या अनुभवाचा उपयोग देशांतर्गत तसेच आंतरराष्ट्रीय प्रकल्पांमध्ये करण्याच्या दृष्टीने ही कामे महत्त्वाची ठरू शकतात.
महामंडळाने प्रवासी सेवांमध्ये सुधारणा, मालवाहतुकीची क्षमता वाढवणे आणि तांत्रिक आधुनिकीकरण यावर भर दिला आहे. या प्रयत्नांमुळे रेल्वेच्या कार्यक्षमतेत सुधारणा करण्याबरोबरच नव्या व्यवसायाच्या संधी निर्माण करण्याचा मार्ग खुला होतो.
*आव्हानात्मक कोकणातून जागतिक अभियांत्रिकीपर्यंत…*
कोकण रेल्वेची ओळख केवळ प्रवासी वाहतुकीपुरती मर्यादित नाही. डोंगराळ प्रदेश, मुसळधार पाऊस, नद्या, खोल दऱ्या आणि असंख्य बोगदे-पूल अशा आव्हानांवर मात करत उभारलेल्या रेल्वेमार्गाने भारतीय अभियांत्रिकी कौशल्याचे उदाहरण निर्माण केले आहे.
या अनुभवाच्या आधारे आंतरराष्ट्रीय पायाभूत सुविधा क्षेत्रात संधी शोधणे हे महामंडळासाठी महत्त्वाचे पाऊल आहे. परदेशातील प्रकल्पांमधून तांत्रिक अनुभवाची देवाणघेवाण, आधुनिक पद्धतींचा अवलंब आणि भारतीय अभियांत्रिकी सेवांसाठी नव्या बाजारपेठा उपलब्ध होण्याची शक्यता आहे.
मात्र, जागतिक स्तरावरील विस्तार यशस्वी करण्यासाठी प्रकल्पांचे आर्थिक नियोजन, करारातील अटी, स्थानिक परिस्थितीशी जुळवून घेणे आणि कामांची वेळेत पूर्तता या बाबी निर्णायक ठरतील.
*कोकण रेल्वेच्या पुढील वाटचालीकडे लक्ष*
३७ वर्षांच्या प्रवासानंतर कोकण रेल्वे कॉर्पोरेशन लिमिटेड देशांतर्गत कामकाजासोबतच आंतरराष्ट्रीय प्रकल्पांमध्येही संधी निर्माण करण्याचा प्रयत्न करत आहे. काँगोतील प्रस्तावित मेट्रो प्रकल्प आणि श्रीलंकेतील रेल्वे पुलांच्या कामांसाठी सुरू असलेली निविदा प्रक्रिया हे या विस्ताराचे महत्त्वाचे टप्पे आहेत.
देशातील आव्हानात्मक रेल्वे प्रकल्पांमधून मिळवलेला अनुभव जागतिक स्तरावर उपयोगात आणता आला, तर कोकण रेल्वेच्या कार्यक्षेत्रात आणखी वाढ होऊ शकते. आता या आंतरराष्ट्रीय प्रयत्नांचे प्रत्यक्ष करारांमध्ये आणि यशस्वी प्रकल्पांमध्ये किती रूपांतर होते, याकडे रेल्वे क्षेत्राचे लक्ष लागले आहे.
*कोकणच्या मातीतून उभे राहिलेले अभियांत्रिकी कौशल्य आता देशाच्या सीमा ओलांडण्याच्या दिशेने वाटचाल करत आहे. ही वाटचाल यशस्वी ठरल्यास कोकण रेल्वेच्या इतिहासात एक नवा अध्याय जोडला जाऊ शकतो.
🟧🟨🟩🟦🟪🟫⬛️⬜️🟥🟧🟨🟩🟦🟪🟫⬛️🟥
*🎤 जनशक्तीचा दबाव न्यूज..*
*➤ (RNI NO. MAHMAR/2014/59698)*
*➤ भारत सरकारमान्य रजिस्टर न्यूजपेपर*
