कोकणात पाणीटंचाईचे सावट! सिंधुदुर्गची भूजलपातळी खालावली; मालवणमध्ये स्थिती ‘अतिगंभीर’, तीन तालुक्यांत मध्यम घट…

Spread the love

पावसाळ्याच्या अखेरीस पावसाची ओढ; विहिरी, विंधनविहिरी आणि स्थानिक जलस्रोतांवर परिणाम होण्याची शक्यता. जलसंधारण आणि पाण्याच्या काटकसरीच्या वापराची गरज

सिंधुदुर्ग | प्रतिनिधी- कोकणात मुबलक पावसासाठी ओळखल्या जाणाऱ्या सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात यंदा पावसाळ्याच्या अखेरच्या टप्प्यात पावसाने ओढ दिल्याने भूजलपातळीबाबत चिंतेचे वातावरण निर्माण झाले आहे. जिल्ह्यातील काही तालुक्यांमध्ये भूजलपातळीतील घट सामान्य असली, तरी मालवण तालुक्यात परिस्थिती ‘अतिगंभीर’ असल्याचे उपलब्ध आकडेवारीतून समोर आले आहे. कणकवली, वेंगुर्ले आणि देवगड या तालुक्यांमध्ये मध्यम स्वरूपाची घट नोंदविण्यात आली आहे. त्यामुळे आगामी काळात पिण्याच्या पाण्याचे नियोजन आणि शेतीसाठी पाण्याची उपलब्धता हा महत्त्वाचा प्रश्न ठरण्याची शक्यता आहे.

मालवणमध्ये सर्वाधिक चिंता

सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील तालुकानिहाय भूजलस्थितीच्या उपलब्ध वर्गीकरणानुसार मालवणमध्ये भूजलपातळीतील घट अतिगंभीर स्वरूपाची आहे. पावसाची अनियमितता, जमिनीतील ओलावा कमी होणे आणि भूजलाचा वापर यांचा एकत्रित परिणाम स्थानिक जलस्रोतांवर होऊ शकतो.

विहिरी आणि विंधनविहिरींवर अवलंबून असलेल्या नागरिकांसाठी ही बाब महत्त्वाची आहे. उन्हाळ्यापूर्वीच पाण्याच्या उपलब्धतेचा आढावा घेऊन आवश्यक उपाययोजना केल्यास संभाव्य पाणीटंचाईची तीव्रता कमी करण्यास मदत होऊ शकते.

कणकवली, वेंगुर्ले आणि देवगडमध्ये मध्यम घट

जिल्ह्यातील कणकवली, वेंगुर्ले आणि देवगड तालुक्यांमध्ये भूजलपातळीतील घट मध्यम स्वरूपाची असल्याचे वृत्तात नमूद करण्यात आले आहे. या भागांतही भूजलसाठ्यांचे नियोजन आणि उपलब्ध पाण्याचा काटकसरीने वापर करणे आवश्यक आहे.

इतर तालुक्यांतील स्थिती पुढीलप्रमाणे असल्याचे उपलब्ध वृत्तात नमूद आहे:

– मालवण: अतिगंभीर घट

– कणकवली: मध्यम घट

– वेंगुर्ले: मध्यम घट

– देवगड: मध्यम घट

– कुडाळ: सौम्य घट

– सावंतवाडी: सौम्य घट

– वैभववाडी: सामान्य स्थिती

– दोडामार्ग: सामान्य स्थिती

पावसाची ओढ आणि शेतीसमोर आव्हान

सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात भातशेती, आंबा-काजूच्या बागा आणि अन्य शेती मोठ्या प्रमाणावर पावसावर अवलंबून आहे. पावसाचे वितरण असमान राहिल्यास जमिनीतील ओलावा कमी होणे, पिकांना पाण्याची गरज भासणे आणि स्थानिक जलस्रोतांवरील अवलंबित्व वाढणे अशा समस्या निर्माण होऊ शकतात.

भूजलपातळीतील घट दीर्घकाळ कायम राहिल्यास पिण्याच्या पाण्याबरोबरच शेतीच्या पाणीपुरवठ्यावरही परिणाम होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.

सिंधुदुर्गात पाणी साठवण्याचे आव्हान

महाराष्ट्राच्या भूजल सर्वेक्षण आणि विकास यंत्रणेच्या माहितीनुसार, सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात भरपूर पाऊस पडत असला तरी भौगोलिक रचना, उताराचा भूभाग आणि जमिनीतील पाणी साठवून ठेवण्याच्या मर्यादित क्षमतेमुळे पावसाचे मोठे प्रमाण वाहून जाते. त्यामुळे पावसाचे पाणी जमिनीत जिरविणे आणि भूजल पुनर्भरण करणे महत्त्वाचे ठरते.

पाणीटंचाई टाळण्यासाठी कोणते उपाय आवश्यक?

१. पावसाचे पाणी अडवा : योग्य ठिकाणी बंधारे आणि पाणी अडविणाऱ्या संरचना उभाराव्यात.

२. भूजल पुनर्भरण वाढवा: विहिरींच्या परिसरात योग्य तांत्रिक मार्गदर्शनानुसार पुनर्भरणाची कामे करावीत.

३. पाण्याचा काटकसरीने वापर करा: घरगुती वापर, बागायती आणि शेतीसाठी पाण्याचे नियोजन करावे.

४. जलस्रोतांची पाहणी करा: ग्रामपंचायत आणि संबंधित यंत्रणांनी विहिरी, विंधनविहिरी आणि पिण्याच्या पाण्याच्या स्रोतांची स्थिती तपासावी.

५. ग्रामस्तरावर नियोजन करा: संभाव्य पाणीटंचाई असलेल्या गावांमध्ये आधीच उपाययोजनांचे नियोजन करावे.

प्रशासनासमोर नियोजनाचे आव्हान

भूजलपातळीतील घसरण लक्षात घेता संबंधित विभागांनी तालुकानिहाय परिस्थितीचे निरीक्षण करणे, पिण्याच्या पाण्याच्या स्रोतांची उपलब्धता तपासणे आणि गरजेनुसार जलसंधारणाची कामे राबविणे आवश्यक आहे. स्थानिक स्वराज्य संस्था आणि नागरिक यांच्या सहभागातून पाणी व्यवस्थापन अधिक परिणामकारक होऊ शकते.

सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात भूजलपातळीतील घट हा आगामी काळातील पाणी व्यवस्थापनासाठी महत्त्वाचा इशारा आहे. विशेषतः मालवणमधील अतिगंभीर स्थिती आणि कणकवली, वेंगुर्ले व देवगडमधील मध्यम घट लक्षात घेता पावसाचे पाणी साठविणे, भूजल पुनर्भरण आणि पाण्याचा काटकसरीने वापर यांना प्राधान्य देण्याची गरज आहे. पाणीटंचाई निर्माण झाल्यानंतर उपाययोजना करण्यापेक्षा संभाव्य संकटाचा अंदाज घेऊन वेळीच नियोजन करणे अधिक महत्त्वाचे ठरणार आहे.

जनशक्तीचा दबाव-
दबाव जनशक्तीचा, निर्धार लोकशाहीच्या सन्मानाचा