आयआयटी विद्यार्थी साहिल वाकोडे याच्या मृत्यू प्रकरणात आता वेगवेगळे पैलू समोर येत आहेत. साहिलला जातीवरून त्रास दिला जात होता, असा आरोप त्याच्या वडिलांनी केला आहे…..
मुंबई : आयआयटी बॉम्बेचा द्वितीय वर्षाचा बीटेक विद्यार्थी साहिल वाकोडे याच्या मृत्यू प्रकरणात आता वेगवेगळे पैलू समोर येत आहेत. साहिलच्या कुटुंबीयांनी संबंधित व्यक्तींविरोधात सखोल चौकशी करून तातडीने अटक करण्याची मागणी केली आहे. साहिलला जातीवरून बोलून त्रास दिला जात होता, असा आरोप त्याच्या वडिलांनी केला आहे. संबंधित शिक्षकाविरोधात अॅट्रॉसिटी कायद्यानुसार कारवाई करण्यात यावी, अशी मागणीही त्यांनी केली आहे.
दरम्यान, साहिलच्या मृत्यूनंतर विद्यार्थ्यांनी सलग तीन दिवस आंदोलन केलं. या आंदोलनाबाबत विद्यार्थ्यांनी आपली भूमिका स्पष्ट करताना, “आम्ही कॉपी किंवा कोणत्याही शैक्षणिक गैरप्रकाराचे समर्थन करत नाही,” असं म्हटलं आहे.
विद्यार्थी प्रतिनिधींनुसार, आंदोलनाचा मुद्दा केवळ शैक्षणिक गैरप्रकाराशी संबंधित नसून विद्यार्थ्यांना भेडसावणाऱ्या संस्थात्मक अडचणी, मानसिक आरोग्य, तक्रार निवारण व्यवस्था आणि निष्पक्ष चौकशी या मुद्द्यांशी संबंधित आहे. या सर्व बाबींची सखोल आणि निष्पक्ष चौकशी करण्यात यावी, अशी विद्यार्थ्यांची मागणी आहे.
‘माझ्या मुलाला जातीवरून बोलून त्रास दिला’ :
साहिलच्या वडिलांनी या प्रकरणाची संपूर्ण चौकशी करून संबंधित दोघांना तातडीने अटक करण्याची मागणी केली आहे. “संपूर्ण चौकशी झाली पाहिजे. संबंधित दोघांना तातडीने अटक केली पाहिजे. माझ्या मुलाला ‘तू वरच्या जातीचा, तू खालच्या जातीचा’ अशा पद्धतीनं बोलून त्रास दिला जात होता. मुलांनी मला आधीच सांगितलं होतं, की त्याला हा त्रास होत आहे. मी त्याला समजावलं होतं की आयआयटीमध्ये प्रवेश मिळणं कठीण आहे, त्यामुळे परिस्थिती समजून घेऊन पुढे जा. पण त्याला जातीवरून बोललं जात होतं. त्यामुळे अनेक संशयास्पद गोष्टी निर्माण होत आहेत,” असं साहिलच्या वडिलांनी सांगितलं.
“माझ्या मुलाला ऑल इंडिया स्तरावर 614रँक मिळाला होता. आता त्याच्यावर कॉपी केल्याचा आरोप केला जात आहे. माझा मुलगा एकुलता एक होता. संबंधित शिक्षकाला अटक झाली पाहिजे आणि अॅट्रॉसिटी कायदाही लागू झाला पाहिजे,” अशी मागणीही त्यांनी केली.
साहिलची आई सोनाली वाकोडे यांनीही या प्रकरणाच्या तपासाची मागणी केली आहे. “माझा मुलगा गेला याचं मला खूप दुःख आहे. पण आमच्या मुलांसोबत नेमकं काय झालं? याचाही तपास झाला पाहिजे. आम्ही त्याला मानसिक आधार दिला होता. आई म्हणून माझा पोलिसांवर आणि न्यायव्यवस्थेवर पूर्ण विश्वास आहे,” असं त्यांनी म्हटलं.
सीसीटीव्हीत नेमकं काय दिसतं? :
दरम्यान, साहिलच्या मृत्यूपूर्वी परीक्षा हॉलमध्ये काय घडलं, याचा तपास आता सीसीटीव्ही फुटेजच्या आधारे केला जात आहे. पोलिसांनी दिलेल्या माहितीनुसार, आयआयटी बॉम्बेतील वर्ग आणि कॉरिडॉरमध्ये असलेल्या सीसीटीव्ही कॅमेऱ्यांमध्ये 18 सप्टेंबरच्या परीक्षेतील काही हालचाली कैद झाल्या आहेत. दुपारी साधारण 12:30 ते 12:45 च्या दरम्यान, परीक्षा संपायला सुमारे 15 मिनिटं बाकी असताना साहिल खिशात काहीतरी पाहताना दिसत असल्याचं तपासातील अधिकाऱ्यांच्या हवाल्यानं सांगण्यात आलं आहे.
यानंतर प्रा. सूर्यनारायण डुल्ला साहिलशी बोलताना दिसतात. त्यानंतर ते साहिलला इतर विद्यार्थ्यांपासून बाजूला घेऊन गेल्याचंदेखील फुटेजमध्ये दिसत असल्याची माहिती समोर आली आहे. यानंतर साहिल परीक्षा हॉलच्या बाहेर पडतो. कॅम्पसमधील आणि हॉस्टेलच्या लॉबीतील सीसीटीव्हीमध्ये तो सुमारे दुपारी 1:25 वाजता आपल्या हॉस्टेलच्या खोलीत जाताना दिसल्याचं तपास अधिकाऱ्यांनी सांगितलं आहे. त्यानंतर तो खोलीबाहेर आल्याचं फुटेजमध्ये दिसलेलं नाही. पुढे त्याचा मृतदेह हॉस्टेलच्या खोलीत आढळला. हे फुटेज आता मुंबई क्राइम ब्रँचकडून तपासलं जात आहे. साहिलच्या हॉस्टेलच्या खोलीची झडती घेऊन पोलिसांनी पंचनामा केला असून सीसीटीव्ही आणि इतर महत्त्वाचं साहित्यही तपासासाठी ताब्यात घेतलं आहे.
डुल्लांच्या समर्थनार्थ आयआयटीचे प्राध्यापक :
विद्यार्थ्यांच्या आंदोलनानंतर प्रा. सूर्यनारायण डुल्ला यांना डीन ऑफ अॅडमिनिस्ट्रेटिव्ह अफेयर्सच्या पदावरून दूर करण्यात आलं. मात्र, ते आयआयटी बॉम्बेमध्ये प्राध्यापक म्हणून कायम आहेत. यानंतर आयआयटी बॉम्बेच्या फॅकल्टी फोरमने डुल्लांच्या समर्थनार्थ भूमिका घेतली. परीक्षेत शैक्षणिक गैरप्रकार आढळल्यानंतर डुल्लांनी संस्थेच्या नियमांनुसारच काम केल्याचा दावा फॅकल्टी फोरमने केला.
आयआयटी दिल्लीच्या फॅकल्टी फोरमनेही डुल्लांना पाठिंबा दिला. परीक्षा आणि शैक्षणिक शिस्त राखण्याचं काम करणाऱ्या शिक्षकांनी आपलं कर्तव्य पार पाडताना दबावाखाली काम करू नये, अशी भूमिका या फोरमने मांडली. आयआयटी मद्रासच्या फॅकल्टी फोरमनेही कोणत्याही व्यक्तीला तपास पूर्ण होण्याआधी दोषी ठरवणं योग्य नसल्याचं सांगितलं. सोशल मीडिया किंवा माध्यमांमधील आरोपांच्या आधारावर निष्कर्ष काढण्याऐवजी निष्पक्ष चौकशी आणि योग्य प्रक्रिया पाळली जावी, अशी भूमिका त्यांच्याकडून मांडण्यात आली.
‘आंदोलन कॉपीच्या समर्थनासाठी नव्हतं’ :
साहिलच्या मृत्यूनंतर विद्यार्थ्यांनी सलग तीन दिवस आंदोलन केलं. त्यानंतर विद्यार्थी प्रतिनिधींनी अधिकृत निवेदन प्रसिद्ध करून आंदोलनामागची भूमिका स्पष्ट केली. ‘आम्ही कॉपी किंवा कोणत्याही प्रकारच्या शैक्षणिक गैरप्रकाराचं समर्थन करत नाही. मात्र, साहिलचा मृत्यू ही अत्यंत दु:खद घटना असून, त्यातून संस्थेतील काही व्यवस्था आणि प्रक्रिया पुन्हा तपासण्याची गरज निर्माण झाली,’ अशी भूमिका त्यांनी मांडली.
विद्यार्थ्यांच्या म्हणण्यानुसार, आंदोलनाचा उद्देश एखाद्या विद्यार्थ्याच्या शैक्षणिक गैरप्रकाराचं समर्थन करणं नव्हता. अनेक दिवसांपासून विद्यार्थ्यांच्या मनात असलेल्या संस्थात्मक प्रश्नांकडे प्रशासनाचं लक्ष वेधणं आणि भविष्यात अशा प्रकारची परिस्थिती कोणत्याही विद्यार्थ्यावर येऊ नये, यासाठी ठोस सुधारणा करण्याची मागणी हा आंदोलनाचा मुख्य मुद्दा होता.
विद्यार्थी प्रतिनिधींनी प्रा. सूर्यनारायण डुल्ला दोषी असल्याचं गृहीत धरलेलं नाही, हेही स्पष्ट केलं आहे. तपास निष्पक्षपणे होऊ द्यावा. मात्र तपास सुरू असताना डुल्ला यांना डीन ऑफ अॅडमिनिस्ट्रेटिव्ह अफेयर्स या प्रशासकीय पदापासून दूर ठेवावं, अशी मागणी खबरदारीचा उपाय म्हणून करण्यात आल्याचं त्यांनी सांगितलं.
‘बाहेरील संघटनांचं राजकारण नको’ :
विद्यार्थी प्रतिनिधींनी त्यांच्या निवेदनातून आणखी एक महत्त्वाचा मुद्दा मांडला आहे. साहिलच्या मृत्यूनंतर निर्माण झालेले प्रश्न हे आयआयटी बॉम्बेच्या विद्यार्थ्यांचे प्रश्न आहेत आणि त्यावरचा पुढचा निर्णयही विद्यार्थ्यांच्या सहभागातून आणि संस्थेच्या पातळीवरच व्हावा, अशी त्यांची भूमिका आहे. बाहेरील राजकीय पक्ष, संघटना किंवा इतर कोणत्याही बाह्य हितसंबंधांनी या आंदोलनाचा मुद्दा आपल्या पद्धतीने पुढे नेऊ नये, असंही विद्यार्थ्यांनी स्पष्ट केलं आहे.
*काँग्रेसकडून दोन वेगळ्या भूमिका :*
या प्रकरणात राजकीय प्रतिक्रिया देखील समोर आल्या आहेत. काँग्रेसच्या राष्ट्रीय प्रवक्त्या शमा मोहम्मद यांनी प्रा. डुल्ला यांच्या समर्थनाची भूमिका घेतली. परीक्षा देताना विद्यार्थी कॉपी करताना आढळल्यास त्याला थांबवणं आणि परीक्षा हॉलमधून बाहेर जाण्यास सांगणं हे निरीक्षकाचं कर्तव्य असल्याचं त्यांनी म्हटलं.
त्यांच्या या भूमिकेवर टीका झाल्यानंतर त्यांनी स्पष्टीकरण देत आपण दलितांविरोधात कोणतंही वक्तव्य केलं नसल्याचं सांगितलं. जातीय अपमान झाला असेल तर विद्यार्थ्यांनी संबंधित एससी-एसटी विभागाकडे तक्रार करावी, असंही त्यांनी म्हटलं.
दुसरीकडे, काँग्रेस आणि युवक काँग्रेसच्या कार्यकर्त्यांनी साहिलच्या मृत्यूच्या पार्श्वभूमीवर आयआयटी बॉम्बेच्या बाहेर आंदोलन केलं. या आंदोलनादरम्यान काही कार्यकर्त्यांना पोलिसांनी ताब्यात घेतलं. मात्र, विद्यार्थी प्रतिनिधींनी त्यांच्या निवेदनातून बाहेरील राजकीय हस्तक्षेपापासून आंदोलन दूर ठेवण्याची भूमिका घेतली आहे.
*हॉस्टेलमधील सीलिंग फॅन हटवणार :*
साहिलचा मृतदेह हॉस्टेलच्या खोलीतील सीलिंग फॅनला लटकलेल्या अवस्थेत आढळल्यानंतर आयआयटी बॉम्बेमध्ये सीलिंग फॅनच्या सुरक्षिततेचा मुद्दाही चर्चेत आला आहे.
कॅम्पसमध्ये वॉल-माउंटेड फॅनची पहिली खेप दाखल झाली आहे. हॉस्टेलच्या खोल्यांमधील सीलिंग फॅनच्या जागी भिंतीवर बसवलेले फॅन लावण्याचं काम टप्प्याटप्प्याने करण्याची माहिती समोर आली आहे. हॉस्टेलसोबत इतर युटिलिटी एरियामध्येही असे फॅन बसवण्याची योजना आहे. मात्र, हा निर्णय साहिलच्या मृत्यूनंतर अचानक घेण्यात आला, असं म्हणणं पूर्णपणे योग्य ठरणार नाही. आयआयटी बॉम्बे प्रशासनाच्या माहितीनुसार, हॉस्टेलच्या नूतनीकरणाच्या प्रक्रियेत सीलिंग फॅन बदलण्याचा विचार आधीपासूनच सुरू होता. साहिलच्या मृत्यूच्या पार्श्वभूमीवर या निर्णयाकडे आता अधिक लक्ष वेधलं गेलं आहे.
साहिल वाकोडेच्या मृत्यूची चौकशी मुंबई क्राइम ब्रँचकडून सुरू आहे. या प्रकरणात परीक्षा हॉलमधील घडामोडी, त्यानंतरची परिस्थिती, संबंधित व्यक्तींमधील संवाद आणि साहिलच्या कुटुंबीयांनी केलेले आरोप या सर्व बाबी तपासाचा भाग आहेत.
*संस्थात्मक व्यवस्थेत बदल होणार का? :*
दरम्यान, एकीकडे साहिलच्या कुटुंबीयांकडून संबंधित व्यक्तींवर कारवाई आणि सखोल चौकशीची मागणी होत आहे. दुसरीकडे विद्यार्थी संस्थात्मक बदल, मानसिक आरोग्य व्यवस्था आणि निष्पक्ष चौकशीची मागणी करत आहेत. तर प्राध्यापक संघटना डुल्लांच्या समर्थनार्थ उभ्या राहिल्या आहेत. विद्यार्थ्यांनी मात्र, आपल्या आंदोलनाचा मुद्दा ‘कॉपीचं समर्थन’ नसल्याचं स्पष्ट करत तो संस्थेतील व्यवस्थात्मक सुधारणांशी जोडला आहे. त्यामुळे साहिल वाकोडे प्रकरणात आता तपासातून नेमकं काय समोर येतं, कुटुंबीयांनी केलेल्या आरोपांची चौकशी कशी होते आणि आयआयटी बॉम्बे विद्यार्थ्यांच्या सुरक्षेसह संस्थात्मक व्यवस्थेत कोणते बदल करते, याकडे सर्वांचं लक्ष लागलं आहे.
🟧🟨🟩🟦🟪🟫⬛️⬜️🟥🟧🟨🟩🟦🟪🟫⬛️🟥
🎤 जनशक्तीचा दबाव न्यूज..
➤ (RNI NO. MAHMAR/2014/59698)
➤ भारत सरकारमान्य रजिस्टर न्यूजपेपर
