शिक्षणातील संकल्पनांचा वाहता आनंदझरा; सदानंद भागवत सर!..

Spread the love

परदेशातील नोकरी सोडून जन्मभूमीच्या सेवेसाठी समर्पण; देवरुखला शैक्षणिक हब बनविण्यात मोलाचे योगदान..

देवरुख, दि. २७ ऑक्टोबर : एखाद्या व्यक्तीच्या आयुष्यात स्वतःच्या प्रगतीबरोबरच समाजाच्या उन्नतीचेही स्वप्न असते, तेव्हा त्या व्यक्तीच्या कार्यातून अनेक पिढ्यांचे भविष्य घडू शकते. शिक्षणाच्या माध्यमातून समाजपरिवर्तन घडविण्याचा ध्यास घेतलेले आणि आपल्या जन्मभूमीच्या विकासासाठी आयुष्य समर्पित केलेले व्यक्तिमत्त्व म्हणजे सदानंद भागवत सर! आज, २७ ऑक्टोबर रोजी त्यांचा वाढदिवस. त्यांच्या शैक्षणिक, सामाजिक आणि दूरदृष्टीपूर्ण कार्याचा आढावा घेताना देवरुखच्या विकासातील त्यांचे योगदान विशेषत्वाने अधोरेखित होते.

परदेशातील संधीपेक्षा जन्मभूमीच्या सेवेचा ध्यास!..

सदानंद भागवत यांचा जन्म २७ ऑक्टोबर १९६३ रोजी देवरुख येथे झाला. देवरुखमध्ये शालेय शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर त्यांनी मुंबईतील नामांकित व्ही.जे.टी.आय. अभियांत्रिकी महाविद्यालयातून १९८७ मध्ये मेकॅनिकल इंजिनिअरिंगची पदवी प्राप्त केली. त्यानंतर १९९७ पर्यंत त्यांनी न्यूक्लिअर पॉवर कॉर्पोरेशन या आस्थापनेत काम केले. पुढे परदेशात नोकरी करण्याची संधी मिळाली; मात्र या संधीचा उपयोग केवळ स्वतःच्या प्रगतीसाठी न करता काही वर्षांनी मायदेशी परतून समाजसेवा करण्याचा निर्धार त्यांनी केला होता.

आपल्या निर्णयाशी प्रामाणिक राहत २००२ मध्ये ते देवरुखला परतले. त्यानंतर त्यांनी शिक्षण आणि समाजसेवा या दोन क्षेत्रांत स्वतःला झोकून दिले. परदेशातील अनुभव, अभियांत्रिकी शिक्षणातून मिळालेली नियोजनाची दृष्टी आणि समाजासाठी काहीतरी भरीव करण्याची तळमळ यांचा संगम त्यांच्या कार्यातून दिसून येतो.

देवरुखच्या शैक्षणिक विकासाला नवी दिशा..

देवरुख शिक्षण प्रसारक मंडळाच्या अध्यक्षपदाची जबाबदारी सांभाळताना भागवत सरांनी संस्थेच्या विकासाला व्यापक स्वरूप दिले. पारंपरिक शिक्षणव्यवस्थेला आधुनिक तंत्रज्ञानाची जोड देत विद्यार्थ्यांसाठी नवनवीन शैक्षणिक संधी निर्माण करण्यावर त्यांनी भर दिला. त्यांच्या पुढाकारातून देवरुखमध्ये विविध शैक्षणिक सुविधा उभ्या राहिल्या असून, परिसरातील विद्यार्थ्यांना स्थानिक पातळीवर दर्जेदार शिक्षणाच्या संधी उपलब्ध होण्यास मदत झाली आहे.

इंग्रजी माध्यमाची शाळा, विज्ञान महाविद्यालय, संशोधन केंद्र, आधुनिक प्रयोगशाळा, ई-लर्निंग, ग्रंथालय आणि क्रीडा सुविधा अशा विविध उपक्रमांमुळे देवरुखच्या शैक्षणिक क्षेत्राला नवी ओळख मिळाली. शिक्षणासाठी मोठ्या शहरांकडे जाणाऱ्या विद्यार्थ्यांना आपल्या परिसरातच विविध संधी उपलब्ध व्हाव्यात, हा त्यांच्या प्रयत्नांमागील महत्त्वाचा विचार आहे.

शिक्षणाबरोबरच विज्ञान, संशोधन आणि समावेशकतेवर भर..

भागवत सरांच्या संकल्पनेत शिक्षण म्हणजे केवळ पुस्तकी ज्ञान नव्हे, तर विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण व्यक्तिमत्त्वाचा विकास होय. याच विचारातून विज्ञान शिक्षण, संशोधन, क्रीडा आणि दिव्यांग विद्यार्थ्यांसाठी विशेष शैक्षणिक सुविधा उभारण्यावर भर देण्यात आला.

देवरुख शिक्षण प्रसारक मंडळाच्या माध्यमातून विकसित करण्यात आलेल्या प्रमुख सुविधांमध्ये पुढील उपक्रमांचा समावेश आहे.

– नर्सरी ते बारावीपर्यंत ई-लर्निंग सुविधांसह इंग्रजी माध्यमाची शाळा.

– विज्ञान महाविद्यालय आणि पदव्युत्तर शिक्षणासाठी संशोधन केंद्र.

– पीएच.डी. संशोधनासाठी अद्ययावत प्रयोगशाळांच्या सुविधा.

– कोकण विभागातील पहिले स्वायत्त महाविद्यालय म्हणून ओळख मिळविण्याच्या दिशेने महत्त्वपूर्ण वाटचाल.

– सायन्स इनोव्हेशन अँड अ‍ॅक्टिव्हिटी सेंटर.

– दिव्यांग विद्यार्थ्यांसाठी शाळा.

– इनडोअर आणि आउटडोअर खेळांसाठी क्रीडा अकादमी.

– सुसज्ज ग्रंथालय आणि ई-ग्रंथालय.

– व्यावसायिक शिक्षण केंद्र.

– हायस्कूलचे नूतनीकरण.

– शहीद जवान स्मारक आणि परमवीर चक्र म्युझियम.

या सुविधांमुळे विद्यार्थ्यांना शिक्षणासोबत संशोधन, विज्ञान, क्रीडा आणि व्यावसायिक कौशल्यांच्या क्षेत्रातही पुढे जाण्यासाठी संधी उपलब्ध होत आहेत.

‘सृजन सायन्स सेंटर’मधून विज्ञानाची नवी दालने..

देवरुखच्या शैक्षणिक क्षेत्रातील महत्त्वाकांक्षी उपक्रमांपैकी एक म्हणजे भागवत सरांच्या संकल्पनेतून आणि देणगीदारांच्या सहकार्याने उभे राहिलेले सृजन सायन्स सेंटर. विद्यार्थ्यांमध्ये वैज्ञानिक दृष्टिकोन निर्माण व्हावा, विज्ञानातील संकल्पना प्रत्यक्ष प्रयोग आणि उपकरणांच्या माध्यमातून समजाव्यात, यासाठी अशा केंद्राचे महत्त्व मोठे आहे.

या केंद्रात आधुनिक वैज्ञानिक उपकरणांची भर पडत असून, विद्यार्थ्यांना विज्ञानातील विविध संकल्पना अनुभवाधारित पद्धतीने समजून घेण्याची संधी मिळत आहे. भविष्यात राज्यातील विविध शाळांच्या शैक्षणिक सहलींसाठीही हे केंद्र आकर्षणाचे ठरू शकते. संगमेश्वर तालुका आणि देवरुख शहरासाठी ही अभिमानाची बाब मानली जात आहे.

पारदर्शक कारभार आणि नियोजनबद्ध कार्यपद्धती…

कोणताही प्रकल्प हाती घेण्यापूर्वी त्याचे नियोजन, निधीची उपलब्धता आणि भविष्यातील उपयोग यांचा विचार करणे, हे भागवत सरांच्या कार्यशैलीचे वैशिष्ट्य असल्याचे त्यांच्या कार्याचा आढावा घेताना दिसते. भूमिपूजनापासून उद्घाटनापर्यंत प्रकल्पाची आखणी करणे आणि एका प्रकल्पासाठी उपलब्ध असलेला निधी दुसऱ्या प्रकल्पासाठी वापरला जाऊ नये, याची दक्षता घेणे, या तत्त्वांवर ते भर देतात.

स्पष्टवक्तेपणा, शिस्त आणि पारदर्शकतेला प्राधान्य देतानाच गरजू विद्यार्थ्यांविषयी असलेली संवेदनशीलता त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाची दुसरी बाजू आहे. आर्थिक परिस्थितीमुळे कोणत्याही विद्यार्थ्याचे शिक्षण थांबू नये, यासाठी समाजातील सहकार्य आणि संस्थात्मक प्रयत्न महत्त्वाचे असल्याची भूमिका त्यांच्या कार्यातून अधोरेखित होते.

सामाजिक बांधिलकीतून समाजसेवेचे कार्य…

शिक्षण क्षेत्राबरोबरच आरोग्य शिबिरे, स्वच्छता उपक्रम आणि सामाजिक प्रश्नांवर काम करण्यातही भागवत सरांचा सहभाग राहिला आहे. स्वच्छ भारत अभियानाच्या अनुषंगाने देवरुख नगरपंचायतीच्या कचरा संकलन व विल्हेवाट व्यवस्थेला सहकार्य करण्यासह विविध समाजोपयोगी उपक्रमांत त्यांनी योगदान दिले आहे.

त्यांनी स्थापन केलेल्या नेक्स्ट जनरेशन फाउंडेशनच्या माध्यमातूनही विविध उपक्रम राबविले जात आहेत. शिक्षणसंस्था या केवळ शिक्षण देणाऱ्या इमारती न राहता समाजाच्या विकासात सक्रिय भूमिका बजावणारी केंद्रे बनावीत, असा त्यांच्या कार्यामागील व्यापक दृष्टिकोन आहे.

भविष्यातील स्वप्नांतून देवरुखच्या विकासाचा नवा आराखडा..

देवरुखला आधुनिक शैक्षणिक आणि सामाजिक सुविधांनी युक्त शहर बनविण्याच्या दृष्टीने भागवत सरांच्या संकल्पनेत काही महत्त्वाकांक्षी प्रकल्प नियोजित आहेत. त्यामध्ये धामणी येथे महाविद्यालयाची शाखा, विद्या भारती स्कूल, मिलिटरी ट्रेनिंग स्कूल, विद्यार्थ्यांसाठी वसतिगृह, रत्नागिरी जिल्ह्यातील शहीद जवानांच्या गावांमध्ये स्मारके, सिंथेटिक रनिंग ट्रॅक आणि देवरुखमध्ये अद्ययावत रुग्णालय उभारण्याच्या योजनांचा समावेश आहे.

या प्रकल्पांची अंमलबजावणी झाल्यास शिक्षण, क्रीडा, आरोग्य आणि देशसेवेच्या क्षेत्रांत देवरुख परिसरातील नागरिकांना अधिक सुविधा उपलब्ध होण्यास मदत होऊ शकते.

पुरस्कारांच्या रूपाने कार्याची दखल..

भागवत सरांच्या शैक्षणिक आणि सामाजिक कार्याची दखल घेत त्यांना मानाचा ‘महासंस्कृती कोकण पुरस्कार’ तसेच कोकण मराठी साहित्य परिषदेच्या वतीने शिक्षण, पर्यावरण आदी क्षेत्रांतील कार्यासाठी दिला जाणारा पुरस्कार जाहीर झाल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. या सन्मानांमुळे त्यांच्या कार्याची व्यापक पातळीवर दखल घेतली जात असल्याचे स्पष्ट होते.

यशाचे श्रेय संपूर्ण परिवाराला!..

अनेक शैक्षणिक प्रकल्प उभारण्यासाठी आर्थिक नियोजन, देणगीदारांचे सहकार्य, संस्थेतील पदाधिकारी व सदस्यांचा सहभाग आणि कर्मचाऱ्यांचे योगदान आवश्यक असते. भागवत सर आपल्या कार्याचे श्रेय देवरुख शिक्षण प्रसारक मंडळाचे पदाधिकारी, सदस्य, देणगीदार, हितचिंतक, कर्मचारी आणि देवरुखवासीयांना देतात. मोठ्या प्रकल्पांच्या उभारणीत सामूहिक प्रयत्नांचे महत्त्व ओळखणारी त्यांची ही भूमिका त्यांच्या कार्यपद्धतीतील महत्त्वाचा पैलू आहे.

वाढदिवसानिमित्त सदानंद भागवत सरांना मनःपूर्वक शुभेच्छा! शिक्षणाच्या माध्यमातून अनेक विद्यार्थ्यांच्या भविष्याला दिशा देणारे, जन्मभूमीच्या विकासासाठी सातत्याने प्रयत्न करणारे आणि सामाजिक बांधिलकी जपणारे त्यांचे कार्य अधिकाधिक व्यापक व्हावे, हीच अपेक्षा. देवरुख, संगमेश्वर तालुका आणि संपूर्ण कोकणाच्या शैक्षणिक विकासासाठी त्यांचे योगदान प्रेरणादायी ठरो, ही सदिच्छा!

*जनशक्तीचा दबाव*

दबाव जनशक्तीचा, निर्धार लोकशाहीच्या सन्मानाचा..